Показано: 1 - 9 из 9
  • Некоторые метрики заблокированы вашими 
    Тип записи:Публикация,
    БОТАНИКАЛЫҚ БАҚҚА ИНТРОДУКЦИЯЛАНҒАН CATALPA SPECIOSA L. БИОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ МЕН ӨСУІН БАҒАЛАУ
    (Kazakh National Agrarian Research University, 2025-06-30) ;
    Gani Issayev
    ;
    ;
    Мурат Ерденов
    ;
    Жибек Накипова
    Жоғары декоративтілігі мен экологиялық қасиеттеріне байланысты Catalpa speciosa L. урбанизацияланған аумақтарды көгалдандыруда перспективалы түр болып саналады. Зерттеу жұмысында Ботаникалық бақ жағдайында интродукцияланған Catalpa speciosa L. тұқым арқылы көбейту мен биологиялық ерекшеліктерінің зерттеу нәтижелері берілді. Зерттеудің мақсаты – өсу динамикасы, морфологиялық және физиологиялық параметрлер арқылы жергілікті климаттық жағдайларға бейімделуде Catalpa speciosa L. әлеуетін бағалау болды. Тұқымның өнгіштігін, өсімдіктердің төзімділік дәрежесі мен вегетациялық кезеңдегі өсу динамикасын қарастырылды. 2022-2024 жылдар аралығында жүргізілген тәжірибелерде тұқымның өнгіштігі, көшеттердің өсуі мен дамуына маусымдық ерекшеліктерінің қоршаған орта факторларының өсімдіктердің өсуіне әсері, атап айтқанда топырақтың ылғалдылығы, жарық деңгейі және температура режимі талданды. Сонымен қатар, зерттеу нәтижелері тұқымның өнуін арттырудың стратификациясы мен агротехникалық әдістерінің тиімділігін көрсетті. C.speciosa L. топырақ пен климаттық жағдайларға бейімделудің жоғары қабілетін көрсетті, бірақ құрғақшылыққа төзімділіктің төмен деңгейі арнайы күтім шараларын қажет етеді. Зерттеу нәтижелері C.speciosa L. сәндік және экологиялық қасиеттерін тиімді пайдалану бойынша ұсыныстар жасауға негіз болды. Бұл жұмыс жергілікті экожүйелердің тұрақтылығын арттыруға, қалалық және қала маңындағы жасыл аймақтарды көгалдандыруда C.speciosa L. пайдалануды кеңейтуге мүмкіндік береді.
    Цитирования (OpenAlex) 1
  • Некоторые метрики заблокированы вашими 
    Тип записи:Публикация,
    DEVELOPMENT AND IMPLEMENTATION OF INNOVATIVE AGRICULTURAL TECHNOLOGIES FOR CULTIVATION OF MELTING BARLEY TAKING INTO ACCOUNT THE SPECIFICITY OF SOIL AND CLIMATIC CONDITIONS OF ALMATY REGION TO INCREASE PRODUCTIVITY AND QUALITY OF RAW MATERIALS
    (Kazakh National Agrarian Research University, 2025-12-30)
    Гулнар Мырзабаева
    ;
    ; ;
    A.B. Idrisova
    ;
    The increasing need to enhance the efficiency of brewing barley cultivation, a key crop for brewing and food industries, is critical amid climate change, unstable moisture, and soil resource depletion. This study scientifically evaluates optimal agronomic practices—specifically sowing dates and seeding rates—tailored to the soil and climatic conditions of the Balkhash district, Almaty region. Multi-year research on the brewing barley variety "Arna" assessed the impact of sowing timing and seeding density on plant growth, phenology, productivity, and grain quality. Results showed that early sowing with a seeding rate of 5.0 million viable seeds per hectare fosters strong seedling establishment, optimal development, and high yields reaching 30.1 centners per hectare. Increasing seeding rates from 2 to 6 million seeds per hectare raised productive stem counts from 300 to 460 per m² but reduced productive tillering, indicating plant compensatory responses.Correlation analysis revealed a strong positive relationship between grain number per spike and spike productivity (r = 0.977) and a negative correlation between productive tillering and seeding rate (r = –0.847). Grain quality at the optimal seeding rate (5.0 million seeds/ha) was characterized by high test weight (up to 654 g/l), grain size (up to 85%), germination rate (up to 95%), husk content (~9.5%), protein (~11.6%), starch (up to 61.3%), and extractivity (up to 76.1%). Although increasing seeding rate to 6.0 million seeds/ha improved yield and thousand-kernel weight, it lowered protein content.These findings underscore the importance of a comprehensive, locally adapted approach to sowing dates and seeding rates to maximize yield and grain quality of "Arna" brewing barley. The recommended agronomic practices produce grain meeting GOST 5060-86 standards, supporting regional brewing industry development. The results provide valuable guidance for optimizing brewing barley cultivation technologies under regional conditions.
  • Некоторые метрики заблокированы вашими 
    Тип записи:Публикация,
    AGROECOLOGICAL ASSESSMENT OF THE BIOINDICATOR POTENTIAL OF THYME THY MUS SERPYLLUM L. IN VARIOUS NATURAL-ANTHROPOGENIC CONDITIONS
    (Kazakh National Agrarian Research University, 2026-06-30)
    Gulmira Assylbekova
    ;
    Bibigul Zhumabekova
    ;
    Aizhan Akmullayeva
    ;
    ;
    Aladdin Gadimov
    The aim of this study is to identify geochemical features of microelement accumulation in vegetation using creeping thyme (Thymus serpyllum L.) as an example and to assess its bioindicator potential in contrasting natural and anthropogenic environments. The main idea of ​​the study is a comparative analysis of the microelement composition of plants growing in the urban area of ​​Poznan (Poland) and in the predominantly natural ecosystem of Bayanaul National Nature Park (Kazakhstan) to determine the role of natural and anthropogenic factors in shaping the elemental profile of vegetation. The research methodology is based on X-ray fluorescence spectral analysis of thyme's aboveground parts, allowing for the determination of macro-, micro-, and trace element contents with high accuracy and reproducibility. Sampling was carried out during the active growing season, taking into account the homogeneity of the phytocenoses and the environmental conditions of the habitats.As a result, significant regional differences in the microelement composition of plants were identified. Samples from the Bayanaul National Nature Park showed elevated concentrations of most elements, due to the natural geochemical properties of the soils and landscapes. In the urban environment of Poznań, signs of anthropogenic impact were detected, manifested by changes in the elemental composition of plants.The obtained results confirm the high sensitivity of Thymus serpyllum L. to environmental conditions and substantiate its potential use as an effective bioindicator. The study's value lies in the development of a reference background microelement profile for natural ecosystems and the expansion of the scientific foundations for biogeochemical monitoring and environmental assessment of territories.
  • Некоторые метрики заблокированы вашими 
    Тип записи:Публикация,
    ИТАЛЬЯНДЫҚ ПРУСТЫҢ (CALLIPTAMUS ITALICUS L.) ТІРШІЛІК ЕТУ ОРТАСЫНЫҢ ӨЗГЕРУІНІҢ БИОЛОГИЯЛЫҚ ПРИНЦИПІ ЖӘНЕ ЛАНДШАФТТЫҚ ТАРАЛУЫНЫҢ ЖАЛПЫ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІН ЗЕРТТЕУ
    (Kazakh National Agrarian Research University, 2025-03-30)
    Aizhan Akmullayeva
    ;
    Қаламқас Құланбай
    ;
    ; ;
    Жетісу облысының Алакөл, Ақсу, Көксу, Кербұлақ және Ескелді аудандарында 2022-2024 жылдары итальяндық шегірткеге көктемгі, көктемгі-жазғы, жазғы, күзгі жүйелі есеп жүргізу және жергілікті популяциясының жылдық динамикасын анықтау жұмыстары бойынша ауыл шаруашылық аумақтарында қазіргі уақытта итальяндық шегіртке (Calliptamus italicus L.) санының басымдылығы анықталды. Итальяндық шегіртке дернәсілдерінің жазғытұрғы қоныстануы кезіндегі санын есептеу (көктемгі-жазғы мониторингтік тексеру). Зерттеу жұмысы белгіленген аумақтарда дернәсілдер шыға бастағаннан бастап, жою шаралары басталғанға дейін жүргізіледі. Есепке алынған аумақтың көлеміне байланысты итальяндық шегірткенің негізгі тіршілік ететін жерлері қамтылған, арақашықтығы шамамен 100-300 м-ге дейін созылған есеп жүргізу бағыттары анықталды. Шегіртке дернәсілінің тығыздығына қарай шабындық биотобының өнімділігі бақылау нұсқасымен салыстырғанда тәжірибеде 5 дана/м2 болғанда 4,8%, 10 дана/м2 – 15,8%, 15 дана/м2 – 28,3% кемейтіндігін байқаймыз, яғни бұл шегірткелер саны 10-15 дана/м2 болғанда олар биотопқа экономикалық зияндылық келтіретіндігі дәлелденді. Зертханалық жағдайда итальяндық шегірткенің қоректенуі кезінде 4-8 дана/м2 еркекшөп – (Agropyrum sibiricum ), жатаған бидайық - (Elytrigia repens), тырса селеу – (Setaria glaucal), солтүстік қара сұлы – (Avena septentrionalis ) және жаздық бидай – (Triticum aestivum) жабайы арпа – (Hordeum spontaneum) өсімдіктері 5% зақымдалды. Ал 12-16 дана/м2 кезінде аталған өсімдіктердің зақымдалуы 75-100% жетті. Сонымен қатар изен – (Kochig Roth. Scoparia), баданалы қоңырбас – (Poa bulbosa ), экспарцет – (Onobryhis viciafolia), далалық жоңышқа – (Medicogo sariva ) және ақбас түйе жоңышқа – (Melilitus albus) өсімдіктері 5-25% дейін зақымдалды. Далалық шырмауық – (Convolvulus arvensis), бір жылдық жусан – (Artemisia annua), ащы жусан – (Artemisia absinthium) мүлдем зақымдалмады.
    Цитирования (OpenAlex) 1Цитирования (OpenCitations) 1
  • Некоторые метрики заблокированы вашими 
    Тип записи:Публикация,
    ECOLOGICAL-LANDSCAPE ZONING OF INFRASTRUCTURE SUSTAINABILITY IN AGRICULTURE
    (Kazakh National Agrarian Research University, 2025-06-30)
    Yernaz Oringozhin
    ;
    ;
    Kurmankul T. Abayeva
    ;
    N. А. Milеtenko
    ;
    Kairat Augambayev
    This scientific article presents the basic information on the study of ecological and landscape division of sustainable regional infrastructure in the agro-industrial complex. At present, zoning of the boundaries of landscape-territorial units is of great interest in connection with the greening of society. The ecological and landscape division of territories has a special character and significance, since its study is aimed at determining the exact economic laws and calculations of regions, as well as their ecological solutions and features.The main objective is to determine the spatial ecological and landscape homogeneity of territories, as well as a quantitative and qualitative assessment of the relationship between human activity and nature in space, including the use of land resources. In this regard, the theoretical and methodological foundations of the ecological-economic definition of territories should be based on philosophical, ecological-economic ideas about the relationship between the environment, ecology and the economy, which represent a single complex natural ecological-economic system that is in constant development. Landscape and ecological land management works reflect the results of the ecological and economic assessment of lands and establish the qualitative and quantitative cadastral characteristics of lands. Substantive zoning by means of zoning makes it possible to compare different areas of the plots, as well as environmental, soil protection and restoration measures or more rational placement of production and to calculate the socio-ecological properties of a certain territory, as a result of which it is possible to determine the most appropriate direction for the development of production.
  • Некоторые метрики заблокированы вашими 
    Тип записи:Публикация,
    ЖАБЫҚ ТОПЫРАҚ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ҚЫЗҒАЛДАҚТАРДЫ КӨКТЕТУ КЕЗЕҢІНДЕГІ КҮЙЗЕЛІСТІК ПРОЦЕССТЕРДІ РЕТТЕУ
    (Kazakh National Agrarian Research University, 2024-09-30) ;
    Баходир Юсупов
    ;
    Апушев Амангельды Каирбекович
    ;
    Aikerim Serzhanova
    ;
    Гурчан Кахраман
    Ұсынылған мақалада Қ.А.Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінің ботаникалық бағында жабық топырақта жылыжай жағдайында қызғалдақтарды көктету кезеңіндегі стресс факторлы жағдайлардағы процесстерді реттеу нәтижелері келтірілген. Қызғалдақтардың сәндік, шаруашылық-биологиялық көрсеткіштеріне әсер етуші стресс факторларға қарсы антистерссанттардың тиімділігін бағалау мақсатында «Megafol» иммуномодулятор препаратының 0,2% қоспасы қолданылды. Нидерландылық мәдени сорттардың триумф (Curry, Royal Virgin, Sweet Rosy, Novi Sun, Montezuma, Aomory, Panenka, Dutch Design, шашақты (San Christina, San Luiz, Indiana), пион класына (Akebono, Columbus, Purpule Sky, Icoone) жататын 15 сұрып таңдап алынды. 9 және 5 градустық өсіру технологиясы шарттарына сай вегетациялық кезеңде жылыжай жағдайы мен сыртқы температуралық режимнің арақатынасы анықтала отырып қызғалдақтардың сапалық көрсеткіштеріне әсер ету шарттарының мәліметтер базасы жинақталды. Стресс процесстеріне антистерссанттың 1,5-2% ерітіндісінің тиімділігі тәжірибе жүзінде дәлелденді. Дайын тауарлық құндылығы жоғары өнімді алуда мегафолдың әсері сұрыптық ерекшелікке сай 82-96% аралығында болды. Антистерссант тиімділігі қызғалдақ сорттарының өсімдіктерінің біркелкі өсуіне әсер етеді, оңтайлы су-физикалық қасиеттері бар нейтралды торф субстратында қызғалдақ өсімдіктерінің биіктігі бойынша жоғары көсерткіш байқалды, қауызының биіктігі мен өсімдік гүлдерінің түсі сияқты сәндік қасиеттері бойынша жоғары тұтынушылық талаптарға жауап береді.
  • Некоторые метрики заблокированы вашими 
    Тип записи:Публикация,
    ОЦЕНКА ПРИГОДНОСТИ СОРТООБРАЗЦОВ КАРТОФЕЛЯ ДЛЯ ПЕРЕРАБОТКИ
    (Kazakh National Agrarian Research University, 2021-03-31) ; ; ;
    Д.С. Шарипова
    В современных условиях спрос на продукции сельскохозяйственных культур являются ее значимое ценность переработанном виде а также доступностью для всех слоев населения.Биохимические компоненты – количество сухово вещества и крахмала наиболее важны, они определяют качества перерабатываемого продукта. В этом напраления велись селекционная работа и отобраны сортообразцы содержащие ценные биохимические компо-ненты обусловливающие качества продукта.Рассыпчатость картофелья зависит от соотношения амилазы и амилопектина, состав-ляющих крахмала. Кроме того рассыпчатость и хороший вкус картофеля определяются присутствием крупных крахмальных зерен. Потемнение вареного картофеля это нефермен-тативное потемнение, вызванное взаимодействием аминокислот с сахарами и хлоргеновой кислоты с железосодержащими соединениями.В результате экспериментальной работы по комплексу показателей для переработки на чипсы выделены сортообразцы: Федор (8,9 балл), Максат (8,8 балл), Эдем (8,6 балл), Сеним (8,4 балл).Процесс получения крахмала в основном осуществляется с использованием большого количества воды. Здесь важную роль играет скорость осаждения крахмальных зерен, которые зависят от размера. Более крупные крахмальные зерна снижая вынос в процессе производства, повышают выход крахмала.
    Цитирования (OpenAlex) 2Цитирования (OpenCitations) 1
  • Некоторые метрики заблокированы вашими 
    Тип записи:Публикация,
    АЛМАТЫ ҚАЛАСЫ БОЙЫНША АҒЫН СУЛАРДА КЕЗДЕСЕТІН ҚОРҒАСЫН МЕН МЫРЫШТЫҢ МӨЛШЕРІН САЛЫСТЫРМАЛЫ ТАЛДАУ НӘТИЖЕЛЕРІ
    (Kazakh National Agrarian Research University, 2025-03-30) ; ; ; ;
    Алматы қаласының ағын суларындағы синтетикалық заттардың мөлшері туралы нақты мәліметтер жетіспесе де, ағын сулардың ластануы туралы жалпы ақпарат жеткіліксіз. Бұл зерттеу адам денсаулығы мен экожүйенің тұрақтылығын сақтауда таза судың маңыздылығына назар аударуға бағытталған. Зерттеу барысында Алматы қаласындағы кран суы, жаңбыр суы және Есентай өзенінің суларының ластану деңгейлерін салыстырып, олардың сапасына баға берілді.Судың химиялық құрамын зерттеу рН деңгейін анықтау және масс-спектрофотометр әдісін қолдану арқылы жүргізілді. Зерттеу нәтижесінде, кран суының рН деңгейі 8, жаңбыр суының рН деңгейі 6, ал Есентай өзенінің суының рН деңгейі 7 болды. Масс-спектрофотометр әдісінің нәтижесі бойынша, кран суындағы қорғасын мөлшері жаңбыр суымен салыстырғанда 50%-ға төмен, ал Есентай өзенінің суында жаңбыр суымен салыстырғанда 90%-ға жоғары болды. Мырыш мөлшері жағынан жаңбыр суы кран суымен салыстырғанда 73,33%-ға жоғары, ал кран суы Есентай өзенімен салыстырғанда 42,84%-ға жоғары болды. Алматы қаласының ағын суларындағы синтетикалық заттардың мөлшерін бақылау және мониторинг жүргізу маңызды. Бұл сулардың сапасын анықтау және ластануды төмендетуге бағытталған шараларды жүзеге асыру үшін қажет. Зерттеу нәтижелері судың сапасын жақсарту қажеттігін және оның экологиялық қауіпсіздігін бақылау маңызды екенін көрсетті.
  • Некоторые метрики заблокированы вашими 
    Тип записи:Публикация,
    ОЦЕНКА ПРИГОДНОСТИ СОРТООБРАЗЦОВ КАРТОФЕЛЯ ДЛЯ ПЕРЕРАБОТКИ
    (Kazakh National Agrarian Research University, 2021-10-05) ; ; ;
    Д.С. Шарипова
    В современных условиях спрос на продукции сельскохозяйственных культур являются ее значимое ценность переработанном виде а также доступностью для всех слоев населения.Биохимические компоненты – количество сухово вещества и крахмала наиболее важны, они определяют качества перерабатываемого продукта. В этом напраления велись селекционная работа и отобраны сортообразцы содержащие ценные биохимические компо-ненты обусловливающие качества продукта. Рассыпчатость картофелья зависит от соотношения амилазы и амилопектина, состав-ляющих крахмала. Кроме того рассыпчатость и хороший вкус картофеля определяются присутствием крупных крахмальных зерен. Потемнение вареного картофеля это нефермен-тативное потемнение, вызванное взаимодействием аминокислот с сахарами и хлоргеновой кислоты с железосодержащими соединениями.В результате экспериментальной работы по комплексу показателей для переработки на чипсы выделены сортообразцы: Федор (8,9 балл), Максат (8,8 балл), Эдем (8,6 балл), Сеним (8,4 балл). Процесс получения крахмала в основном осуществляется с использованием большого количества воды. Здесь важную роль играет скорость осаждения крахмальных зерен, которые зависят от размера. Более крупные крахмальные зерна снижая вынос в процессе производства, повышают выход крахмала.