Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті / Казахский национальный женский педагогический университет
Постоянный URI для этого сообществаhttps://cris.qyzpu.kz/handle/123456789/1
Просмотр
10 результаты
Результаты поиска
- Некоторые метрики заблокированы вашиминастройками согласия
Тип записи:Публикация, Constructing the Terminological Core of NLP Ontology(2023-09-13)Цитирования (OpenAlex) 3Цитирования (OpenCitations) 3 - Некоторые метрики заблокированы вашиминастройками согласия
Тип записи:Публикация, Semantic oppositions of certainty - uncertainty in the expression of quantitative meanings in languages with different structures(2022-06-30)Семантические оппозиции определенности-неопределенности в выражении квантитативных смыслов в разноструктурных языкахВ статье проведено контрастивное описание семантических оппозиций определенностинеопределенности в выражении квантитативных смыслов в таких разноструктурных языках, как русский, казахский и английский языки.На основе примеров сопоставлены способы выражения категории единичности, которая состоит из трех базовых компонентов: квантитативности, предметности и определенности/неопределенности.Выявлено, что понятие определенности в сопоставляемых языках маркируется посредством универсальных квантификаторов, которые выражают сово купность.Особое внимание уделено семантике артиклей в английском языке и грамматическим способам выражения неопределенности в безартиклевых в русском и казахском языках.Авторами приведены примеры, иллюстрирующие процесс грамматикализации числительного один, бір, one.В результате исследования они приходят к выводу о том, что в сопоставляемых языках количественные значения выражаются посредством изоморфных и алломорфных способов кодирования определенн ости/неопределенности в узусе.Ключевые слова: определенность-неопределенность, единичность-множественность, квантитативный смысл, разноструктурные языки, семантические оппозиции. ВведениеДуализм, или бинарность, -основная характеристика, присущая для природных процессов.Принцип бинарности социальных систем был обоснован Э. Дюркгеймом.Выявление и изучение неустойчивых семантических корреляций дает более глубокое представление о семантических изменениях на уровнях лексического значения, поэтому изучение семантических оппозиций -один из продуктивных путей проникновения в сущность языковых изменений и социальных процессов, породивших эти изменения.Следует отметить, что семантические оппозиции образуются как на уровне деннотативного, то есть предметно-логического аспекта значения, ориентированного на отражение объективной действительности, так и на уровне коннотации -субъективного, экспрессивного и эмоциональнооценочного лексического значения (И.В.Арнольд, О.С.Ахманова, В.Н.Телия, И.А.Стернин, Е.Г.Белявская).Т.В.Цивьян подчеркивает универсальный характер бинарных оппозиций и предполагает, что бинарная модель мира отражается в космологизированности и архетипической модели мира [1; 5].Концепт «число» как универсальная категория и элемент культурного кода, с помощью которого описывается окружающий мир, имеет свои закономерности вычленения и структурирования информации о мире в различных языках.Сопоставительное изучение феномена «число» дает информацию о культурно обусловленных квантитативных критериях, что позволяет определить сходства и различия числовых значений в различных лингвокультурах, что особенно важно в процессе межкультурной коммуникации и переводческих трансформаций.В связи с этим в настоящей статье рассматриваются способы выражения квантитативных смыслов категорий единичности-множественности в таких разноструктурных языках, как русский, казахский и английский.Как известно, по типологической классификации русский язык относится к языкам флективного типа, казахский -агглютинативного, английский -аналитического.Когнитивные процессы, связанные с квантификацией как количественным выражением качественных признаков, привели к созданию бинарных оппозиций и семиотических комплексов.Согласно Е.М.Лазуткиной, «именованию "число" предшествует такая мыслительная операция, как вычленение субъектом сознания предметов-явлений-событий и первичная их категоризация в оппозиции "счи- - Некоторые метрики заблокированы вашиминастройками согласия
Тип записи:Публикация, ҚАЗАҚ ЖӘНЕ АҒЫЛШЫН ТІЛДЕРІНДЕГІ «АСПАН» КОСМОНИМІНІҢ ЛИНГВОМӘДЕНИ СЕМАНТИКАСЫ ЖАЙЫНДАМақалада қазақ және ағылшын тілдеріндегі «Аспан» космонимінің лексика-семантикалық ерекшелігі, мағыналық-тақырыптық топтары көрсетіледі. Осыған орай, зерттеудің мақсаты –қазақ және ағылшын тілдеріндегі «Аспан» космонимін когнитивтік аспектіде зерттеуге негізделеді. Семантикалық, лингвомәдени, ішінара этимологиялық талдау әдісі арқылы қазіргі қолданыста жүрген атаулардың мағынасын жаңғыртып халықтың астрономиялық білім негізін таныту. «Аспан» -адамзатқа ортақ астрономиялық атаулар әлемі, алайда әр ұлт осы ортақ әлемді өзінше көріп-біліп, өзінше түсінеді, өз ұлттық әлемінің тілдік бейнесін жасайды. Әр ұлттың ерекшелігін оның тілі арқылы танып-түсіну қазіргі тілдік коммуникацияның маңызды мәселесі болып табылады. Сол себепті, алдымен, қазақ тіліндегі «аспан» космонимінің түр-түс мәнді семантикалық ерекшеліктерін сипаттау; екіншіден, ағылшын тіліндегі «аспан» ұғымының түр-түс мәнді семантикалық ерекшеліктерін сипаттау және туыс емес тілдердегі «аспан» космонимінің лингвомәдени ерекшеліктерін салғастыра зерттеу міндеттері қойылды. Зерттеудің жетекші идеясы –«Аспан» жүйесіне енетін атаулар тереңіндегі қазақ және ағылшын мәдениеті өкілдерінің өмір сүру дағдысы, тыныс-тіршілігінің, тарихының куәсісаналу себебін анықтау. Кіріспе бөлімде антропоөзекті бағыт зерттеулеріне сәйкес тіл мен мәдениет сабақтастығыұлт мәдениетінің әр кезеңіндегі көріністерін бойына жинақтаған терең мазмұнды тілдік қабаттары жайындағы зерттеулерді сараптау негізінде дәйектелді. Негізгі нәтижелер есте жоқ ескі замандарда пайда болғантуыс емес қазақ және ағылшын тілдеріндегі «Аспан» космониміне қатысты нақты лингвомәдени бірліктерді талдау арқылы алынды. Қазақ және ағылшын тілдеріндегі «Аспан» космонимінің семантикалық ерекшелігін танытуға қатысты ізденістерден туындайтын нәтижелер ономастиканың кенжелеу қалыптасып келе жатқан саласы -космонимиканың антропоөзекті бағытта дами түсуіне теориялық, практикалық тұрғыда маңызды ықпал етеді. Семасиология, лингвомәдениеттану салалары бойынша тың пайым жасауға мүмкіндік береді. Осыған орай, зерттеудің құндылық деңгейі айқындалады. Зерттеу нәтижелерін этнолингвистика, лингвомәдениеттану, ономастика т.б. салалар бойынша зерттеулерде, дәрістер мен практикалық сабақтарда, сөздіктер, мәтіндер құрастыруда қосымша дерек ретінде пайдалануға болады. - Некоторые метрики заблокированы вашиминастройками согласия
Тип записи:Публикация, ТІЛ БІЛІМІ САЛАСЫНДАҒЫ ЭНАНТИОСЕМИЯ ТҮРЛЕРІ(2024-10-30)Мақалада тіл білімі саласындағы энантиосемия түрлері және зерттелуі қарастырылады. Энантиосемия - қарама-қарсы мағыналардың бір тілдік бірлігінің реңктерінің немесе контекстке байланысты болатын мағыналардың тіркесімі. Лексикалық семантика категориялары жүйесіндегі энантиосемияның орны туралы сұрақ даулы, өйткені лингвистер бұл құбылысты антонимия, омонимия, полисемияның (көп мағыналықтың) бір түрі немесе өзіндік ерекшелігі бар лексикалық-семантикалық категория ретінде қарастыру керек деген ортақ пікірге келді. Функционалдық ерекшеліктеріне қарай, яғни үстейтін не көрсететін мағынасына қарай энантиосемияны екі түрге бөліп қарастыруға болады: заттық (немесе номинативтік); эмоционалды-бағалауыштық қарама-қарсы мағына. Номинативтік энантиосемия сөздердің мағынасының дамуы нәтижесінде пайда болады. Номинативтік лексикалық энантиосемия кезінде алғы шепке әр түрлі заттар, құбылыстар, іс-қимылдарды және т.б. көрсететін мағыналар шығады. Осы тип негізінен етістіктерге тән. Олардың кейбіреуі әр түрлі обьектілерге қатысты қолданылады, соның нәтижесінде қарама-қарсылыққа ие болады. Қазақ тілінің нақты тілдік деректеріне сүйене отырып, номинативтік энантиосемияның өнімсіз, ал эмоционалды бағалауыштық энантиосемияның өнімді екендігіне көз жеткізе аламыз. Қазақ тіліндегі ақылды, керемет, тамаша, дос, сұлу сияқты энантиосемияның жуық арада пайда болғандығын көруімізге болады. Erep олар бастапқы кезде жағымды қолданылатын болса, қазіргі уақытта олар жағымсыз мағынада (ирониялық) қолданылатынын көреміз. Энантиосемиялы сөздердің тағы бір жасалу жолы сөздердің тырнақша ішінде берілуімен сипатталады. Сөздерді қарама-қарсы мағынасы тырнақша ішінде беріледі, ал негізгі мағынасы тырнақшасыз жазылады. Тырнақшамен берілген сөздің астарында ирония жатады. Энантиосемия эвфемияның құралы ретінде де қолданылуы мүмкін. Сонымен қатар дезинформацияда да энантиосемия құбылысы байқалады. Дезинформация – «шындықты қасақана жалған етіп беру» Кілт сөздер: энантиосемия, қарама-қарсы, мағына, эмоционалды,тырнақша, одағай, заттық, номинативтік, сөздер. - Некоторые метрики заблокированы вашиминастройками согласия
Тип записи:Публикация, Symbolism of the Sacred Dog: A Mytholinguistic Approach in Kazakh and English(2024-12-18); ; Nurgul NygmetovaThe image of a dog holds a special place in the culture and mythology of many peoples. This study examines how the dog became a sacred symbol associated with the afterworld, ancestral land, and subterranean realms. Using mythological texts, archaeological data, and linguistic analysis, the research identifies unique cultural and universal patterns in stable expressions about dogs in Kazakh and English. The study employs S. Qondybay's mytholinguistic method and comparative analysis to uncover the sacred and symbolic meanings of these expressions. The findings reveal that the dog is often seen as a guardian of the afterlife and a protector of human souls. The research highlights how specific cultural and linguistic features—unique to certain ethnic groups—are preserved in language. It also demonstrates the continuity of ancient mythological beliefs in modern expressions and rituals. This study contributes to a deeper understanding of the connection between language, culture, and mythology, offering new perspectives for mytholinguistic and cultural research. - Некоторые метрики заблокированы вашиминастройками согласия
Тип записи:Публикация, Cross-Linguistic Analysis of Latin-Derived Terms: Implications for Language Policy in Multilingual Societies(2024-12-29); ; - Некоторые метрики заблокированы вашиминастройками согласия
Тип записи:Публикация, МІНЕЗ ТИПТЕРІНЕ ҚАТЫСТЫ ҚАЗАҚ ЖӘНЕ АҒЫЛШЫН ТІЛДЕРІНДЕГІ ФРАЗЕОЛОГИЗМДЕРМінез – белгілі бір өмірлік жағдаяттарда орын алған субъектіге тән мінез-құлық белгілерінің көрінісі мен тұлғаның тұрақты психикалық қасиеттерінің жиынтығы. Сондықтан адам мінезін зерттеу арқылы белгілі бір халықтың ұлттық мінезі мен психологиясын, құндылықтары мен ұстанымдарын анықтап, салыстыра, салғастыра зерттеуге мүмкіндік аламыз. Мінездің қалыптасуына жеке тұлғаның немесе ұлттың өмір сүру қағидаттары, әлеуметтік ортасы, дәстүрі мен мәдениетінің ықпалы мол. Зерттеу жұмысында адамның тұлғалық қалыптасу үдерісінде пайда болатын мінез акцентуациясының типтері анықталды. Мінез психикалық қасиеттер жиындығы болғанымен, оның тілдегі сипатының түрлі тілдік бірліктер негізінде көрініс табатынын ескере отырып, мақалада қазақ және ағылшын тілдеріндегі мінезді сипаттайтын фразеологиялық бірліктер назарға алынды.Зерттеудің мақсаты – ағылшын және қазақ тілдеріндегі мінез түрлерін сипаттайтын фразеологиялық бірліктердің ұқсастықтары мен айырмашылықтарын семантикалық талдау негізінде анықтау. Мақаланың ғылыми маңыздылығы – қазақ және ағылшын тілдеріндегі мінез түрлерін сипаттайтын фразеологиядық бірліктерді анықтау барысында екі ұлтқа тән ұлттық-мәдени стереотиптердің анықталуымен айқындалады. Жұмыстың практикалық мәні – зерттеу нәтижерін, талдау үлгілерін тіл білімінің когнитивтік лингвистика секілді арнайы салаларындағы зерттеу жұмыстарында, қазақ және ағылшын тіліндегі фразеологизмдерді салғастырмалы зерттеу еңбектерінде, сонымен қатар психология мен педагогика, мәдениеттану салаларындағы пәнаралық зерттеулерде теориялық және тәжірибелік материал ретінде қолдану мүмкіндігімен құнды.Зерттеу әдістемесі қазақ және ағылшын тілдеріндегі мінез түрлерін сипаттайтын фразеологиялық бірліктерді бақылау, жинақтау, семантикалық, лексикалық талдау әдістеріне, сондай-ақ психологиялық, педагогикалық және мәдениетаралық зерттеулер аясындағы байланысын салғастырмалы интерпретациялау әдістеріне негізделген. Зерттеу жұмысының өзектілігі – қазақ және ағылшын тілдеріндегі мінез түрлерін сипаттайтын фразеологиялық бірліктерді семантикалық талдау негізінде туыс емес екі ұлтқа тән ұқсастықтар мен айырашылықтарды салғастырмалы зерттеу, екі ұлтқа тән ұлттық-мәдени ерекшеліктерді саралау. - Некоторые метрики заблокированы вашиминастройками согласия
Тип записи:Публикация, A Comparative Study of Kazakh and English Cosmonyms: Linguistic, Cultural, and Epistemological Insights(2025-10-15); ; ; ; S. YessimkulovaThis article presents a comparative analysis of cosmonyms in the Kazakh and English languages, focusing on the linguistic, cultural, and cosmological frameworks that inform the naming of celestial bodies. Drawing from a wide range of linguistic and cultural sources, the study illustrates how celestial terms—such as the Crowning Stars—encode distinct cosmological worldviews, spiritual beliefs, and historical contexts. The analysis is structured around the formation processes of cosmonyms: in Kazakh, where compounding is a dominant mechanism, and in English, where naming practices are shaped by Latin and Greek etymology, scientific rationalism, and mythological heritage. While English celestial nomenclature has largely become standardized internationally, Kazakh cosmonyms reflect a dynamic interplay of traditional knowledge, Soviet linguistic influence, and contemporary efforts to revive and preserve cultural identity. The findings demonstrate both the universality of humanity's fascination with the cosmos and the uniqueness of local traditions in articulating that fascination. By examining the convergence of scientific and cultural perspectives, the study emphasizes how cosmonyms serve as bridges between rational knowledge and symbolic imagination. Through this comparison, the article highlights the critical importance of recognizing cultural diversity in celestial naming practices and advocates for inclusive, multilingual approaches to space exploration. This research contributes to the fields of linguistic anthropology and cosmology, offering deeper insights into how language and culture mediate humanity's conceptualization of space. It also lays a foundation for further interdisciplinary exploration at the intersection of language, mythology, and science.Цитирования (OpenAlex) 1 - Некоторые метрики заблокированы вашиминастройками согласия
Тип записи:Публикация, Коммуникация кезінде балалардың тілдік кодты ауыстыруының әлеуметтік лингвистикалық аспектісіҚазіргі кездегі балалардың қазақ, орыс және ағылшын тілі элементтерін араластыра сөйлеуі – еліміздегі тілдік жағдаяттың көрінісі. Бұл синхронды қазақ тілінің даму сипатын байқатады. Болашақта осы балалар қазақ тілінің иесі болатынын ескерсек, бұл мәселені бүгіннен бастап шешуді қажет етеді. Мәселені шешудің алғашқы әрекеті тілдік код ауыстырудың себептерін зерттеуден және оның салдарын болжаудан басталады. Балалардың тілдік кодты ауыстыруы Қазақстандағы тілдік жағдаяттың үштілді сипатын көрсетеді. Орыс тіліндегі контенттерді жиі көруі, ата-аналардың ағылшын тілін бала құлағына сіңіру мақсатында халықаралық тілдегі цифрлық контенттерді көрсетуге ұмтылатындығы, ағылшын тілін оқытатын пәндері бар балабақшаларға беруі тілдік кодты ауыстыруына себеп болады. Бұл себептің салдарынан балалардың тілдік код ауыстырып сөйлеуі, сол арқылы ойлауында аралас тілдік әсерден тежелу бар екені, психолингвистикалық ерекшеліктердің болатынына, аралас сипатты қазақ тілінің болашағына апарып соғады. Мақалада зерттеу тақырыбына сәйкес 3-5 жастағы балалардың коммуникациялық мәтін түзуіндегі тілдік код ауыстыруы талданады. Код ауыстыру құбылысының әлеуметтік, психолингвистикалық негізін саралай отырып, бала тілінің дамуына әсер ететін ішкі (когнитивтік) және сыртқы (әлеуметтік, тілдік орта) факторлары сипатталады. Зерттеуде 3-5 жас аралығында балалары бар 15 анадан жартылай құрылымдалған сұқбат нәтижесі көрсетіледі. Зерттеу нәтижелері код ауыстырудың ерте жастағы балалар үшін Қазақстанның қазіргі тілдік жағдаятында қалыпты тілдік даму кезеңі екенін көрсетеді. Себебі қазіргі тілдік жағдаят соған алып барады. Түйін сөздер: код ауыстыру, тілдік орта, коммуникация, психолингвистика, әлеуметтік лингвистика. - Некоторые метрики заблокированы вашиминастройками согласия
Тип записи:Публикация, NEUROLINGUISTIC CHARACTERISTICS OF A CHILD’S PERSONALITY(Toraighyrov University, 2026-09-17);