Жарияланымдар / Публикации

Постоянный URI для этого сообществаhttps://cris.qyzpu.kz/handle/123456789/2

Просмотр

Результаты поиска

Показано: 1 - 7 из 7

Некоторые метрики заблокированы вашими
настройками согласия
Қазақ тіліндегі тұрақты тіркестердің құрамында сақталған тарихи уәждер
(2022-09-30)
Altynai Tymbolova
;
К.С. Калыбаева
;
А. Мурзинова
Мақалада қазақ тіліндегі тұрақты тіркестердің құрамында сақталған тарихи уәждер сөз етіледі. Оларды қарастырудың тіл тарихы үшін маңызы зор. Тіліміздегі кейбір тұрақты тіркестер құрамындағы сөздер сан мың жылдарды артқа тастаған соң, бастапқы мағынасы ұмытылып немесе ұмытылуға жақындап көмескілене бастайды.Сөз бір халықтан, екінші бір халыққа әртүрлі жолдармен ауысады. Осындай сөз ауысулары арқылы алыс дәуірлердегі ұлттар арасындағы мәдени байланыстармен қатынастарды кей ретте әлдебір тарихи куәлар мен ескерткіштер қалмаса да білуге болады. Тіпті кейбір компоненттер идиомаға айналады. Сөздердің бұлай идиомалануы тұрақты тіркестердің мағынасынан туған ерекшелік болып табылады. Демек бірнеше сөздің тобы идиом болуы үшін көп уақыт, көп замандар қажет болады. Ана тілінің бай қазынасымен сусындаған әрбір адам тұрақты тіркестерді, небір афоризмдер мен мақал-мәтелдерді қолданады. Бірақ сол тұрақты тіркестердегі, мақал-мәтелдердегі кейбір сөздерді жеке-дара алып қарағанда кез-келген адамның түсіне беруі неғайбыл.Тілімізді қаншама меңгердік дегенмен оның беймәлім тұстары да жетерлік. Сондықтан ана тіліміздің біз үшін әлі де ашылмаған қыр-сыры көп. Сондықтан мақалада қазақ тіліндегі тұрақты тіркес сыңарларының дыбыстық жағынан көнерген түрлері қарастырылды.
Цитирования (OpenAlex) 2
Некоторые метрики заблокированы вашими
настройками согласия
ЖОҒАРЫ ОҚУ ОРЫНДАРЫНДАҒЫ КОНФЛИКТТЕРДІ ШЕШУДЕ ҚАЗАҚХАЛҚЫНЫҢ ДӘСТҮРЛІ МӘДЕНИЕТ ЭЛЕМЕНТТЕРІН ҚОЛДАНУДЫҢ ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
(Kazakh National Pedagogical University, 2024-12-01)
М.А. Қуанәлі
;
О. S. Sаngilbayev
;
Ж.Ж. Бейсенова
;
Г.К. Миркенова
;
К.М. Раева
Қазіргі қоғамда педагогикалық үдерістің қатысушылар арасында конфликттер жиі туады. Оларды шешу үшін халықтың даналығын мен мәдениетінің элементтерін қолдана білу маңызды. Бұл мақала конфликттік жағдайларды шешудің тиімділігін арттыру арқылы білім беру субъектілерінің тұлғалық қасиеттерін мен икемді дағдыларын дамыту процесіне арналған. Теориялық зерттеуде конфликт мәселесі бойынша ғылыми-теориялық әдебиеттер талданды, осы ұғымның психологиялық мазмұны ашылды. Жоғары білім беру жүйесіндегі конфликттердің түрлері мен себептері анықталып, оларды шешудің тиімді әдістері зерттелді. Сонымен қатар, дәстүрлі мәдениет тәжірибесі -қазақ билерінің тәсілдері конфликттерді конструктивті шешу перспективасы ретінде қарастырылып, олардың психологиялық ерекшеліктері анықталды. Бастапқы эмпирикалық зерттеу Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті-нің гуманитарлық және жаратылыстану мамандықтары студенттерінің психологиялық ерекшеліктерін салыстырмалы түрде талдауға мүмкіндік. Эксперименттік топта жүргізілген әлеуметтік-психологиялық тренингтер кешені студенттердің конфликттік жағдайларда халық-тық даналықты тиімді қолдану тәсілдерін игеруіне ықпал етіп, өзін-өзі танытуына оң әсер етті.Зерттеу нәтижесінде оқу процесінде туындайтын конфликттік жағдайлар проблемаларды тиімді шешуді, қарым-қатынастарды реттеуді және үйлесімді тұлғааралық қатынастарды орна-туды қажет ететіні анықталды. Университеттерде кездесетін конфликттік жағдайларды болдыр-мау үшін біз кейде халықтық даналық пен әзілді қолдану пайдалы деген қорытындыға келдік.
Некоторые метрики заблокированы вашими
настройками согласия
СКРИПТОНИМДЕРДІҢ ЛИНГВО-СЕМАНТИКАЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ (ҰЛТТЫҚ ОЙЫН АТАУЛАРЫ НЕГІЗІНДЕ)
(Ablai Khan University, 2025-03-01)
Р. Акегожаева
;
А. Мурзинова
Мақалада ұлттық ойындарға қатысты сакралды тілдік бірліктер ұйытқы болған екінші мағыналы скриптонимдердің лингво-семантикалық ерекшеліктері талқыланады. Әлеуметтік маңызы бар феномен ретінде ойын мен ғұрыптық рәсімдердің өзара байланысы, ұқсастықтары мен айырмашылықтары анықталды. Осыған қатысты тілші, этнограф ғалымдардың пікірлеріне сүйене отырып, халықтың рухани және шығармашылық салаларының барлығын қамтитын ұлттық ойындарды ғұрыптық рәсімдермен бір деңгейде қарастырдық.Күні бүгінге дейін этнограф, мәдениеттанушы, тілші ғалымдардың тарапынан ұлттық ойындар мен ғұрыптық рәсімдер, олардың өзара байланысы жан-жақты зерттеліп келеді. Алайда ұлттық бірегейлігімізді, рухани-мәдени болмысымыз бен құндылықтарымыздың көзі ғұрыптық рәсімдер мен салт-дәстүрлеріміздің, меркелер мен ойындарымызды тасымалдаушы, ұлттық жадымызды жаңғыртушы мәдени мәтіндерге байланысты қалыптасып, екінші мағынаға ие болған тілдік қолданыстар («скриптонимдер») зерттеу нысанына алынбай келеді. Осыған орай, ұлттық ойындарды халықтың сан ғасырлық тәжірибесінің айғағы, негізгі құндылықтарымызды сақтаушы және тасымалдаушы қор, кодтық элементтері бар мәдени мәтін деп қарастырып, олардың тілімізде қалыптасқан сакралды-символдық кодты бірліктерге, соның ішінде акционалды, заттық, вербалды, темпоралдық кодты скриптонимдерге ұйытқы болатыны анықталды. Сонымен қатар зерттеу барысында ұлттық ойындардың негізінде қалыптасқан екінші мәнді скриптонимдердің өзінің «табиғи» прототипімен мағынасы ұқсас болатыны анықталды. Мақалада ұлттық ойындарға қатысты, екіншілік мағынаға ие болған тілдік қолданыстарға сипаттамалық, этимологиялық талдау, мәліметтерге концептуалды және лингвомәдени түсінік беру әдістері қолданылады. Ұсынылған теориялық тұжырымдар қазақтың салт-дстүрлері, дәстүрлі атаулары туралы жазылған еңбектерден, көркем шығармалар мен бұқаралық ақпарат құралдарынан алынған мысалдармен дәйектелді.
Некоторые метрики заблокированы вашими
настройками согласия
ҚАЗАҚ ПРОЗАСЫНДАҒЫ ЭКОЛОГИЯ МӘСЕЛЕСІ
(Ablai Khan University, 2025-06-01)
А. Қ. Казтаева
;
Gulnaz Tokshylykova
;
А. Хуңшан
;
А.Б. Айбергенова
Қазақ әдебиетіндегі Семей қасіреті тақырыбындағы көркем шығармалар – дәуір шындығын, тұтас ұлтқа жасалған зұлымдықты көркем бейнелейтін туындылар. Бұл шығармаларды қатігез қоғамнан қалған жан, тән жарасын көркемдік иін қандыра шеберлікпен суреттей алған туындылар деуге толық негіз бар. Зерттеудің тақырыбы – прозадағы экология мәселесі, мақсаты – ұлт өмірінде әбден толғағы жеткен, экологиялық зәру мәселені танып, суреттеген жазушы шығармаларының құндылығын, көркемдік ерекшелігін, дәуір шындығының көркем әдебиетте бейнелену үлгісін талдап, тану. Өзектілігі – қазақ халқына сан жылдарға кететін қасірет пен зауал әкелген қолдан жасалған қастандық жайында жазылған шығармалардағы тарихи шындық пен көркем шындықтың сабақтастығын көрсету. Зерттеуде салыстыру, талдау, жинақтау, қорыту әдістері қолданылды. Қазіргі әдеби туындылар табиғаттың әртүрлі аспектілерін, экологиялық проблемаларды және адамның қоршаған ортамен қарым-қатынасын көрсете отырып, экологиялық дағдарыстың сын-қатерлеріне белсенді түрде жауап береді. Бұл тақырып заманауи экологиялық мәселелер тұрғысынан көркем шығармаларда қандай эстетикалық және этикалық мәселелер көтерілетінін талдауға мүмкіндік береді. Зерттеудің нәтижесі авторлардың экологиялық идеяларды жеткізуде қолданатын әдеби стратегиялары мен құралдарын анықтауға, сондай-ақ қоғамда экологиялық сананың қалыптасуына әдебиеттің әсерін қадағалайды. Зерттеу барысында авторлар Семей полигоны, оның жергілікті халыққа тигізген зардабы жөнінде жазылған туындыларды зерделей отырып, тақырыпты көркем игерудегі жазушылардың қол жеткізген шеберлік қырларын көрсете білген.Қазіргі әдебиет қаламгерлердің әлем алдында тұрған экологиялық мәселелерді көрсететін эстетикалық аренаға айналуда. Алдағы экологиялық дағдарыс, климаттың өзгеруі және биоалуантүрлілікке қауіп төнуі әдеби дискурстың ажырамас бөлігіне айналуда. Зерттеу нысаны ретінде Р.Нұрғалидың «Өлген тау», Б.Тілегеновтің «Қара жел», С.Досжанның «Қасірет пен тағдыр» шығармалары алынды. Зерттеу қазіргі жазушылардың экологиялық тақырыптарды қалай, қандай контексте және қандай әсермен қамтитынын жан-жақты талдауға бағытталуымен құнды. Практикалық құндылығы зерттеу нәтижесін әдебиет, тарих, әлеумет, экология саласындағы зерттеу еңбектерде кеңінен пайдалануға болады. Зерттеудің маңыздылығы – алдағы уақытта постколониализм, әлеуметтану, экопроза бағытындағы зерттеулерге белгілі бір үлес қосады.
Некоторые метрики заблокированы вашими
настройками согласия
АЯҚҚА ҚАТЫСТЫ АТАУЛАРДЫҢ СИМВОЛДЫҚ ЖӘНЕ ЛИНГВОМӘДЕНИ МАҒЫНАҒА ИЕ БОЛУЫ
(2026-03-01)
Б.Қ. Қамызанова
;
Т.Н. Ермекова
Бұл мақалада қазақ тіліндегі аяққа қатысты атаулардың, атап айтқанда, «табан» және «балтыр» сөздерінің символдық және лингвомәдени мағыналары талданады. Бұл атаулар тек анатомиялық дене бөліктерін ғана емес, сонымен қатар терең мәдени және танымдық мазмұнды да білдіреді. Зерттеуде қазақ тіліндегі дене мүшелерін білдіретін сөздердің танымдық табиғаты мен тарихи қалыптасуы тілдік деректер негізінде қарастырылып, ұлттық дүниетанымдағы орны анықталды. Зерттеудің өзектілігі – қазақ тіл білімінде бұл сөздердің когнитивтік-концептуалдық құрылымы, семантикалық өрісі, лингвомәдени сипаты толық зерттелмеген. Сондықтан бұл зерттеу – қазақ тіліндегі антропоцентристік бағыттағы ғылыми ізденістерге қосылатын үлес.Зерттеу мақсаты – қазақ тіліндегі аяқ бөліктері атауларын тарихи, когнитивтік және мәдени тұрғыда қарастыра отырып, олардың символдық мәні мен метафоралық қызметін анықтау. Осы арқылы тіл мен мәдениеттің өзара ықпалдасу негіздерін ашу көзделеді.Зерттеу әдістері ретінде тарихи-салыстырмалы әдіс, когнитивтік лингвистика тәсілдері (метафоралық, прототиптік, жүйелік немесе фреймдік), сондай-ақ этимологиялық талдау қолданылды.Негізгі нәтижелер: «табан» сөзі – тұрақтылық, еңбек, төзімділік концептілерін бейнелейтін лингвомәдени таңба ретінде сипатталды. Ал «балтыр» сөзі – шаршау, қажу, күш пен мықтылық ұғымдарымен байланыста метафоралық мәнге ие. Қорытындысында, аяққа қатысты ағза атауларының когнитивтік моделі мен мәдени мәні қазақ тіліндегі ұлттық болмыс пен құндылықтардың көрінісі ретінде танылып, тіл мен мәдениеттің байланысын нақты көрсетті.Зерттеу нәтижелері мен тұжырымдары қазақ тіліндегі «табан», «балтыр» концептерінің терең мәдени-символдық мазмұнға ие екенін, олардың адамның әлеуметтік, эмоционалдық және психологиялық тәжірибесін бейнелейтінін дәлелдеді. Бұл – ұлттық лексиканың когнитивтік құрылымын зерделеуде маңызды қадам.Зерттеудің ғылыми маңыздылығы – когнитивтік семантика мен этнолингвистика тұрғысынан ұлттық концептосфераны танудағы үлесімен анықталады. Практикалық маңызы – зерттеу нәтижелері этнолингвистика, когнитивтік және мәдени лингвистика салаларында, сондай-ақ тіл оқыту мен аударма тәжірибесінде қолдануға тиімді.
Некоторые метрики заблокированы вашими
настройками согласия
НАРОДНАЯ ПЕДАГОГИКА КАК ИСТОЧНИК РАЗВИТИЯ ЭТНОХУДОЖЕСТВЕННОГО ПОТЕНЦИАЛА СТУДЕНТОВ ТВОРЧЕСКИХ СПЕЦИАЛЬНОСТЕЙ ВУЗА КАЗАХСТАНА
(2026-06-30)
Р. Оразалиева
;
Zhanat Ametkhan
Декоративно-прикладное и изобразительное искусства ярко выражают предметно-пространственный мир, тесно связанный с композиционными образами, и несет ценностные следы времени (прошлое, настоящее, будущее). Обучение декоративно-прикладному искусству своими корнями уходит глубоко в систему знаний народной педагогики. Народная педагогика – система воспитания, основанная на национально-исторических особенностях казахского народа, его традициях, обычаях, вере, и отражающая его менталитет, психологический и эмоционально-эстетический склад. Это значимый и неотъемлемый элемент общей духовной народной культуры. История ее возникновения уходит своими корнями глубоко в древность. Она явилась родоначальницей научной педагогики и была известна еще среди древних народов Средней Азии и Казахстана. Ее идеи о воспитании, в том числе, о семейном, широко освещены в научных трудах и трактатах восточных ученых-просветителей: Ибн Сины (Авиценны), Абу Наср аль-Фараби, Хайяма, Навои, Саади, Бируни и др. А также в народных легендах, мифах, преданиях, сказках, легендах, в поговорках, пословицах. В них выражались идеи гуманизма: высоких духовно-нравственных качеств, привитие подрастающему поколению любовь к труду, дружбы и товарищества, уважительного отношения к старшим. Эти идеи великих ученых древности сохранили актуальность и в наше время. Древние мыслители-философы, ученые большое значение придавали знаниям, наукам, опираясь на диалектический материализм и только просвещенный человек может быть счастлив.
Некоторые метрики заблокированы вашими
настройками согласия
ЖОО-ДАҒЫ ПЕДАГОГИКАЛЫҚ КИКІЛЖІҢДЕРДІ ШЕШУДЕ ДӘСТҮРЛІ МӘДЕНИЕТТІҢ ЖАНАМА ТӘСІЛДЕРІН ҚОЛДАНУДЫҢ ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІН ЭМПИРИКАЛЫҚ ЗЕРТТЕУ
(Kazakh National Pedagogical University, 2026-09-27)
Майра Қуанәлі
;
Cангилбаев Оспан Сейдуллаевич
;
Gulmira Mirkenova
;
Жазира Аубакир
;
Жанар Байкубесова
Currently, the educational process of students is dominated by requests for the use of "indirect methods" of traditional culture in solving pedagogical conflicts. In particular, the use of wise words of the people, proverbs, oratorical sayings, etc. in practice and in everyday life increases the effectiveness of the pedagogical process. This article is devoted to the analysis of the results of an empirical study of psychological characteristics and the influence of traditional cultural means to resolve pedagogical conflicts among students. The main purpose of the article is a theoretical and empirical study of the psychological features of solving pedagogical conflicts by university students using indirect methods of traditional culture. The survey results used in the study substantiate the need to strengthen the role of traditional culture in the educational process and integration into teaching practice, as well as create new opportunities for the development of relationships between teachers and students. In the course of the research, the scientific literature on the problem of pedagogical conflict is theoretically analyzed, its psychological mechanisms and features are identified, and a conceptual model is constructed. In addition, the factors provoking student conflicts and their types were identified. Thus, traditional "indirect" means in Kazakh folk culture were considered as ways of constructive resolution of pedagogical conflicts. The empirical study is devoted to a comparative analysis of the psychological characteristics of students of pedagogical and non-pedagogical specialties of the Kazakh National Pedagogical University named after Abai. According to the initial results of the author’s adapted questionnaire, developed on the basis of I.P. Khromova’s methodology, 57.6% of students reported that instructors “do not use at all” or “rarely use” elements of folk wisdom. Although the majority of teachers adhere to a demanding style (54.1%), they do not use mediation skills in Kazakh ethnopsychology. This situation leads to the low ethnopsychological competence of teachers and the need to introduce indirect methods of traditional culture at the university. The results of the study showed the need for students to effectively resolve pedagogical conflicts in the educational process through the "indirect" methods of traditional culture, as well as the importance of regulating and harmonizing interpersonal relationships. In this regard, we came to the conclusion that in order to prevent pedagogical conflicts arising in universities, the use of "folk wisdom tools" (according to I. P. Khromova) and "indirect" methods is an effective and useful solution.

Жарияланымдар / Публикации

Просмотр

Фильтры

Настройки

Сортировать по

результатов на странице

Результаты поиска

QyzPU CRIS

Университет

Данные