Жарияланымдар / Публикации

Постоянный URI для этого сообществаhttps://cris.qyzpu.kz/handle/123456789/2

Просмотр

Фильтры

2022 - 20266

Настройки

Дата начала: 2022Тема: search.filters.subject.Kazakh folk tales

Результаты поиска

Показано: 1 - 6 из 6
  • Загрузка...
    Изображение-миниатюра
    Некоторые метрики заблокированы вашими 
    настройками согласия
    Тип записи:Публикация,
    Қазақ тіліндегі тұрақты тіркестердің құрамында сақталған тарихи уәждер
    (2022-09-30)
    Altynai Tymbolova
    ;
    К.С. Калыбаева
    ;
    А. Мурзинова
    Мақалада қазақ тіліндегі тұрақты тіркестердің құрамында сақталған тарихи уәждер сөз етіледі. Оларды қарастырудың тіл тарихы үшін маңызы зор. Тіліміздегі кейбір тұрақты тіркестер құрамындағы сөздер сан мың жылдарды артқа тастаған соң, бастапқы мағынасы ұмытылып немесе ұмытылуға жақындап көмескілене бастайды.Сөз бір халықтан, екінші бір халыққа әртүрлі жолдармен ауысады. Осындай сөз ауысулары арқылы алыс дәуірлердегі ұлттар арасындағы мәдени байланыстармен қатынастарды кей ретте әлдебір тарихи куәлар мен ескерткіштер қалмаса да білуге болады. Тіпті кейбір компоненттер идиомаға айналады. Сөздердің бұлай идиомалануы тұрақты тіркестердің мағынасынан туған ерекшелік болып табылады. Демек бірнеше сөздің тобы идиом болуы үшін көп уақыт, көп замандар қажет болады. Ана тілінің бай қазынасымен сусындаған әрбір адам тұрақты тіркестерді, небір афоризмдер мен мақал-мәтелдерді қолданады. Бірақ сол тұрақты тіркестердегі, мақал-мәтелдердегі кейбір сөздерді жеке-дара алып қарағанда кез-келген адамның түсіне беруі неғайбыл.Тілімізді қаншама меңгердік дегенмен оның беймәлім тұстары да жетерлік. Сондықтан ана тіліміздің біз үшін әлі де ашылмаған қыр-сыры көп. Сондықтан мақалада қазақ тіліндегі тұрақты тіркес сыңарларының дыбыстық жағынан көнерген түрлері қарастырылды.
    Цитирования (OpenAlex) 2
  • Загрузка...
    Изображение-миниатюра
    Некоторые метрики заблокированы вашими 
    настройками согласия
    Тип записи:Публикация,
    ЖАҢЫЛТПАШТАРДАҒЫ КӨНЕРГЕН СӨЗДЕРДІҢ ЭТНОПОЭТИКАЛЫҚ МӘНІ ЖӨНІНДЕ
    (2024-03-25)
    Т. Дәуітұлы
    ;
    К.С. Матыжанов
    ;
    Б. Жылқыбекұлы
    Мақалада жаңылтпаштар табиғатында жиі кездесетін көнерген сөздердің (архизмдер) мәтінінің ұлттық ерекшеліктерін көрсететін этонпоэтикалық маңызы қарастырылады. Бір қарағанда жаңылтпаштардағы мұндай этнолингвистикалық мазмұнға бай сөздер ұйқас үшін алынған сияқты көрінгенмен, шын мәнінде олар мәтіннің этнопоэтикалық мәнін айқындауға ерекше қызмет етеді. Жаңылтпаштарда көшпелі өмірдің мәдени-әлеуметтік, қарым-қатынас құралы ретінде қолданылатын сөздердің, бұл күнде көп бөлімі қолданыстан түсіп архизм сөздерге айнала бастады. Бүгінгі жаһандану заманында халықтың әдет-ғұрпы, салт-дәстүрі, діні, қолөнерінің күнделіктегі өмірдегі қолданыстан ығысуына байланысты, оларға қатысты ұғым-түсініктер де қазіргі лексикада сирек айтылатын болды. Міне осындай ұлттық тілдің тарихи ерекшеліктерін білдіретін сөздер жаңылтпаштар құрамында жиі кездеседі. Мұндай сөздер балаларға тілдің нәрін түсіндіріп, ұлттық ділді қалыптастыруға қызмет етеді. Демек жаңылтпаш фольклорлық жанр ретінде, ең алдымен, ұлттың дәстүрлі дүниетанымынан, тарихи ерекшеліктерінен тамыр тартқан этнолингвистикалық сөздік қорымен суарылған шығармашылық болып табылады. Сол антропологиялық мифология дәуірінен кейін мал шаруашылығын толық игеріп, нақты өмірлік түсініктер қалыптасқан кезеңде, өмірге келген фольклорлық жаңылтпаштардағы: «қалаш, сыпыра, ұшқат, бақан, желмая, серке, торта, мосы, бурыл, қулық, торы, боқжама, құрық, баспақ» сияқты сөздердің ерекшеліктері, әлеуметтік мәні, көркемдік айшықтары, бір-бірімен ара қатынасы, мазмұны нақты мысалдармен дәйектеледі. Сондай-ақ, жаңылтпаштар мазмұнындағы сөздердің тарихи тамырластығы, архетиптік негізі мен тек-тамырының бірлігі анықталады.
  • Загрузка...
    Изображение-миниатюра
    Некоторые метрики заблокированы вашими 
    настройками согласия
    Тип записи:Публикация,
    LINGUISTIC REPRESENTATION OF THE CONCEPTS “WEALTH” AND “POVERTY” IN FOLKTALES
    (2024-07-16)
    Q. Balabekova
    ;
    Zh.K. Otarbekova
    ;
    M. Imanqulova
    The purpose of this paper is to identify the concepts “wealth” and “poverty” in Kazakh folk tales as linguistic representations of folk cognition. Linguocultural analysis revealed cultural information in a historical and ethnographic context, ancient folk knowledge, and allowed us to recognise the linguistic character. Wealth and poverty as a binary opposition were considered from the point of view of world outlook and cognition of the world, moral and ethical norms in the period of formation of ethnos consciousness in the fairy tale era and compared with the mental life of the people at the present stage. As the material of the study 31 household fairy tales were taken. The linguistic units representing these concepts were selected from fairy tale texts. A free associative experiment was conducted, in which the representation of these concepts in modern youth language was compared with fairy tale language. Wealth was defined as a material and spiritual concept, language representations were considered in binary opposition with poverty and it was argued that poverty and wealth come from the mind, not from property. When comparing the results of the free associative experiment, it was found that both material and spiritual values underwent a great change. As a result, it was noticed that there are both common and distinctive features between these levels. The commonality is due to the universal, universal character of these concepts, the distinctive features in most cases are manifested at the figurative, axiological level. This study contributes to the development of linguofolkloristics, cognitive linguistics. In the future, we will see the practical significance of the study in further study of other genres of Kazakh folk tales as linguistic representations of folk cognition, study of the language of modern author's tales and the need to form a frequency dictionary of the language of folk tales.
    Цитирования (OpenAlex) 1
  • Загрузка...
    Изображение-миниатюра
    Некоторые метрики заблокированы вашими 
    настройками согласия
    Тип записи:Публикация,
    ҚАЗАҚ ПРОЗАСЫНДАҒЫ ЭКОЛОГИЯ МӘСЕЛЕСІ
    (Ablai Khan University, 2025-06-01)
    А. Қ. Казтаева
    ;
    Gulnaz Tokshylykova
    ;
    А. Хуңшан
    ;
    А.Б. Айбергенова
    Қазақ әдебиетіндегі Семей қасіреті тақырыбындағы көркем шығармалар – дәуір шындығын, тұтас ұлтқа жасалған зұлымдықты көркем бейнелейтін туындылар. Бұл шығармаларды қатігез қоғамнан қалған жан, тән жарасын көркемдік иін қандыра шеберлікпен суреттей алған туындылар деуге толық негіз бар. Зерттеудің тақырыбы – прозадағы экология мәселесі, мақсаты – ұлт өмірінде әбден толғағы жеткен, экологиялық зәру мәселені танып, суреттеген жазушы шығармаларының құндылығын, көркемдік ерекшелігін, дәуір шындығының көркем әдебиетте бейнелену үлгісін талдап, тану. Өзектілігі – қазақ халқына сан жылдарға кететін қасірет пен зауал әкелген қолдан жасалған қастандық жайында жазылған шығармалардағы тарихи шындық пен көркем шындықтың сабақтастығын көрсету. Зерттеуде салыстыру, талдау, жинақтау, қорыту әдістері қолданылды. Қазіргі әдеби туындылар табиғаттың әртүрлі аспектілерін, экологиялық проблемаларды және адамның қоршаған ортамен қарым-қатынасын көрсете отырып, экологиялық дағдарыстың сын-қатерлеріне белсенді түрде жауап береді. Бұл тақырып заманауи экологиялық мәселелер тұрғысынан көркем шығармаларда қандай эстетикалық және этикалық мәселелер көтерілетінін талдауға мүмкіндік береді. Зерттеудің нәтижесі авторлардың экологиялық идеяларды жеткізуде қолданатын әдеби стратегиялары мен құралдарын анықтауға, сондай-ақ қоғамда экологиялық сананың қалыптасуына әдебиеттің әсерін қадағалайды. Зерттеу барысында авторлар Семей полигоны, оның жергілікті халыққа тигізген зардабы жөнінде жазылған туындыларды зерделей отырып, тақырыпты көркем игерудегі жазушылардың қол жеткізген шеберлік қырларын көрсете білген.Қазіргі әдебиет қаламгерлердің әлем алдында тұрған экологиялық мәселелерді көрсететін эстетикалық аренаға айналуда. Алдағы экологиялық дағдарыс, климаттың өзгеруі және биоалуантүрлілікке қауіп төнуі әдеби дискурстың ажырамас бөлігіне айналуда. Зерттеу нысаны ретінде Р.Нұрғалидың «Өлген тау», Б.Тілегеновтің «Қара жел», С.Досжанның «Қасірет пен тағдыр» шығармалары алынды. Зерттеу қазіргі жазушылардың экологиялық тақырыптарды қалай, қандай контексте және қандай әсермен қамтитынын жан-жақты талдауға бағытталуымен құнды. Практикалық құндылығы зерттеу нәтижесін әдебиет, тарих, әлеумет, экология саласындағы зерттеу еңбектерде кеңінен пайдалануға болады. Зерттеудің маңыздылығы – алдағы уақытта постколониализм, әлеуметтану, экопроза бағытындағы зерттеулерге белгілі бір үлес қосады.
  • Загрузка...
    Изображение-миниатюра
    Некоторые метрики заблокированы вашими 
    настройками согласия
    Тип записи:Публикация,
    The Effect of AI-Supported Patriotism Education Based on Folk Tales on Hearing-Impaired Primary School Students: An Experimental Study
    (2026-06-18)
    Kulmariya Akhmediyeva
    ;
    Akbota Autayeva
    ;
    Nursulu Tuyebakova
    ;
    Aigul Galiyeva
    ;
    Zhumagul Taszhurekova
    This study aims to examine the effect of AI-assisted patriotic education based on Kazakh folk tales on the academic achievement and attitudes towards the lesson of hearing-impaired 3-4th-grade primary school students. The research was conducted using a quasi-experimental design with a pre-test-post-test control group. The study group consisted of a total of 31 hearing-impaired students attending a primary school in Almaty. In the experimental group, 16 students received AI-assisted instruction, while the 15 students in the control group received the same content using traditional methods. The experimental process was conducted for six weeks; AI avatars, visual generation tools, chatbots, story completion applications, and sentiment analysis tools were used in the experimental group. In the control group, teacher-centered instruction, printed visuals, and traditional activities were preferred. The Patriotism Concept Achievement Test and the Attitude Scale towards the Lesson were used as data collection tools. The obtained data were analyzed using non-parametric tests. The findings showed no significant difference between the experimental and control groups before the intervention. However, after the intervention, it was determined that the experimental group had significantly higher scores in both academic achievement and attitude towards the lesson compared to the control group. The results show that AI-supported and culturally-oriented teaching applications facilitate the understanding of abstract concepts by hearing-impaired students, increase their learning motivation, and make values education more effective. The research offers important implications for the use of AI-supported cultural teaching applications in special education.
  • Загрузка...
    Изображение-миниатюра
    Некоторые метрики заблокированы вашими 
    настройками согласия
    Тип записи:Публикация,
    Global Research Trends in Dialogic Speech Development among Preschool Children with Speech Underdevelopment: A Bibliometric Analysis (2005–2025)
    (Journal of Social Studies Education Research, 2026-09-29)
    Акбопе Сакулова
    ;
    Sandugash Tleubay
    ;
    Akmaral Satova
    ;
    Almagul Kalykbayeva
    Dialogic speech development in preschool children with speech and language underdevelopment is a significant area of research because of its close relationship with communication, literacy, and school readiness. However, the global scientific landscape and thematic evolution of this field have not been systematically examined. This study aimed to analyze international research trends in dialogic speech development among preschool children with speech and language underdevelopment through a bibliometric analysis of publications indexed in the Scopus database between 2005 and 2025. A bibliometric research design based on a systematic literature search and selection process following the PRISMA 2020 guidelines was employed. A total of 190 English-language research articles were analyzed using VOSviewer to examine publication trends, author productivity, geographical distribution, subject areas, keyword co-occurrence, source co-citation, and international scientific collaboration. The findings indicate sustained scientific interest in dialogic speech development despite fluctuations in annual publication output. Research activity is concentrated primarily in the United States and the United Kingdom and is grounded in speech-language pathology, developmental psychology, education, linguistics, and communication sciences. Keyword co-occurrence analysis revealed three main themes: speech and language development, narrative competence and clinical intervention, and storytelling in preschool education. Source co-citation analysis further revealed that the field’s intellectual structure is dominated by clinical and psycholinguistic paradigms, whereas culturally grounded narrative traditions and folklore-based educational approaches remain comparatively underrepresented. These findings provide a comprehensive overview of the field and highlight the need for future interdisciplinary research integrating narrative-based interventions with culturally responsive pedagogical practices and culturally grounded storytelling traditions, including Kazakh folk tales, within inclusive early childhood education.